Marzy mi si\u0119 poprowadzenie pielgrzymki po Rwandzie \u015bladami \u015bwiadk\u00f3w mi\u0142o\u015bci heroicznej, po \u015bladach tych \u015bwieckich, zakonnic i kap\u0142an\u00f3w, kt\u00f3rzy \u017cycie oddali za bli\u017anich, kt\u00f3rzy byli \u015bwiat\u0142em w ciemno\u015bciach. Zapewniam, \u017ce odwiedziliby\u015bmy ka\u017cdy zak\u0105tek tego przepi\u0119knego kraju. Co krok znajdziesz tu \u015blad heroizmu ewangelicznego, a nie tylko grob\u00f3w czy wi\u0119zie\u0144. D\u017awi\u0119cz\u0105 mi w uszach s\u0142owa jednej z odwa\u017cnych kobiet z czasu masakr. Ona, opowiadaj\u0105c mi o swojej przyjaci\u00f3\u0142ce, kt\u00f3ra zgin\u0119\u0142a, ratuj\u0105c m\u0142ode dziewczyny przed gwa\u0142tem, wyp\u0142aka\u0142a mi: \u201eOjcze, czemu imiona kat\u00f3w s\u0105 bardziej znane od tych, co \u017cycie ratowali?\u201d. Dlatego te\u017c, Jan Pawe\u0142 II przy okazji wizyty ad limina<\/i> cztery lata po wojnie, wr\u0119cz poleci\u0142 biskupom z Rwandy, by zbierali \u015bwiadectwa m\u0119czennik\u00f3w. \u201eBy przysz\u0142e pokolenia nie zapomnia\u0142y o nich\u201d \u2013 <\/i>powiedzia\u0142.<\/p>\n

To spr\u00f3bujmy przej\u015b\u0107 t\u0119 pielgrzymk\u0119 heroicznych \u015bwiadk\u00f3w wiary\u2026<\/b><\/p>\n

Rysuj\u0105c map\u0119 \u015bladami m\u0119czennik\u00f3w Rwandy \u2013 ju\u017c na pierwszym skrzy\u017cowaniu po wyje\u017adzie z lotniska pielgrzymi mogliby odwiedzi\u0107 piwnice w domu Si\u00f3str Dobrego Pasterza, gdzie kilkana\u015bcie postulantek i nowicjuszek stan\u0119\u0142o twarz\u0105 w twarz z diab\u0142em w postaci na\u0107panych bojownik\u00f3w Interahamwe. Jedna z nich kl\u0119kn\u0119\u0142a przed nimi i jakby w uniesieniu powiedzia\u0142a \u2013 \u201egdyby\u015bcie wiedzieli, jak pi\u0119knym jest to miejsce, gdzie chcecie nas wys\u0142a\u0107\u201d… Zmieszany diabe\u0142 odszed\u0142. Gdy przyszli drugi raz, inna m\u0142odziutka siostra, sparali\u017cowana wr\u0119cz strachem ludzkim, ale z chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 odwag\u0105, podnios\u0142a Bibli\u0119 wobec ka\u0142asznikowa i granatu w\u0142o\u017conego do buzi wsp\u00f3\u0142siostry, powiedzia\u0142a do morderc\u00f3w \u2013 \u201enie macie takiej broni, by uczyni\u0107 z was naszych nieprzyjaci\u00f3\u0142\u201d. Jakby chcia\u0142a powiedzie\u0107, \u017ce Biblia nios\u0105ca braterstwo jest silniejsza od broni nios\u0105cej \u015bmier\u0107. I znowu diabe\u0142 si\u0119 sp\u0142oszy\u0142 wobec takiej \u017carliwo\u015bci…. Swoje m\u0119cze\u0144stwo te m\u0142ode kandydatki do \u017cycia zakonnego zako\u0144czy\u0142y we wsp\u00f3lnej mogile w lesie, modl\u0105c si\u0119 w agonii o zbawienie dla swych prze\u015bladowc\u00f3w. Jednak bro\u0144 nie by\u0142a silniejsza od S\u0142owa Bo\u017cego, kt\u00f3re zrodzi\u0142o w nich tak heroiczn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107. To s\u0105 historie wsp\u00f3\u0142czesnych aren Dioklecjana….<\/p>\n

W stolicy mog\u0142aby by\u0107 kolejna stacja tej pielgrzymki \u2013 ni\u017csze seminarium w Ndera kilka kilometr\u00f3w dalej od piwnicy Si\u00f3str Dobrego Pasterza. Swoje \u017cycie oddawa\u0142 tam heroiczny kap\u0142an, ekonom seminarium, kt\u00f3ry do ko\u0144ca chroni\u0142 swoich podopiecznych. A w samym centrum Kigali t\u0119tni\u0105ca dzi\u015b \u017cyciem siedziba wsp\u00f3lnoty Emmanuel to przecie\u017c owoc \u015bwi\u0119to\u015bci kandydat\u00f3w na o\u0142tarze Cypriena i Daphrosy. Tysi\u0105ce ludzi modl\u0105cych si\u0119 na adoracji \u2013 to naprawd\u0119 rzuca na kolana… W tej pielgrzymce mo\u017cna by wyjecha\u0107 te\u017c poza stolic\u0119. Jad\u0105c w kierunku Parku Akagera, gdzie tysi\u0105ce turyst\u00f3w pod\u0105\u017ca szuka\u0107 \u017cyraf i s\u0142oni, mo\u017cna wst\u0105pi\u0107 do skromnego ko\u015bcio\u0142a parafialnego w Mukarange, gdzie proboszczem by\u0142 niezwyk\u0142y kap\u0142an Jean Bosco. Zawodnik ekipy narodowej w pi\u0142ce no\u017cnej, cho\u0107 na murawie napastnik, to w czasie wojny wybitny obro\u0144ca. W swej parafii w ci\u0105gu dnia przygotowywa\u0142 do sakrament\u00f3w uciekinier\u00f3w wojennych przygotowuj\u0105cych si\u0119 na \u015bmier\u0107, a w nocy z kamieniami w r\u0119ku odpiera\u0142 ataki morderc\u00f3w. Ostatniego dnia, gdy przed ko\u015bci\u00f3\u0142 przyjecha\u0142 ca\u0142y oddzia\u0142 uzbrojony po z\u0119by oprawc\u00f3w, proboszcz obro\u0144ca stan\u0105\u0142 w bramie, m\u00f3wi\u0105c w twarz swoim przysz\u0142ym mordercom \u2013 \u201echcecie wej\u015b\u0107 po nich, musicie przej\u015b\u0107 przeze mnie. Ja tu jestem ich pasterzem\u201d. Resztki cia\u0142a rzucone w kana\u0142ach kanalizacji rozpoznano po jego charakterystycznych du\u017cych okularach. Do dzi\u015b zbieraj\u0105 si\u0119 tam ludzie przy okazji kwietniowych obchod\u00f3w, przypominaj\u0105c, ile uczyni\u0142 ich odwa\u017cny proboszcz. Szczeg\u00f3lnie \u015bwiadczy o nim aktualny rektor seminarium w Kabgayi, a \u00f3wczesny seminarzysta na sta\u017cu, ukryty nad sufitem kuchni plebanii. Obserwuj\u0105c scen\u0119 \u015bmierci proboszcza, umocni\u0142o si\u0119 w nim, a nie zachwia\u0142o, jego kap\u0142a\u0144skie powo\u0142anie.<\/p>\n

Tych wyj\u0105tkowych miejsc nie brakuje te\u017c na p\u00f3\u0142nocy kraju. Wystarczy wspomnie\u0107 centrum \u015bw. Piotra w Gisenyi na granicy z Kongo.<\/b><\/p>\n

To miejsce heroicznej wierno\u015bci pewnej kobiety. Opowiedzia\u0142bym pielgrzymom jej histori\u0119 ze szczeg\u00f3\u0142ami, bo jest wyj\u0105tkowo dobrze udokumentowana. Ludob\u00f3jstwo zasta\u0142o m\u0142ode dziewczyny na rekolekcjach wielkanocnych, kt\u00f3re g\u0142osi\u0142a Felicite Niyitegeka. Pr\u00f3buj\u0105c ratowa\u0107 na wiele sposob\u00f3w (uratowa\u0142a kilkadziesi\u0105t os\u00f3b), gdy p\u0119tla coraz bardziej zaciska\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 centrum, Felicite, pozbawiona ju\u017c jakiejkolwiek argumentacji czy si\u0142y perswazji, po przybyciu grupy Interahamwe wesz\u0142a do dormitorium i powiedzia\u0142a do ukrytych pod \u0142\u00f3\u017ckami dziewczyn: \u201eChod\u017acie, Oblubieniec wzywa by da\u0107 \u015bwiadectwo Ewangelii\u201d,<\/i> a one wysz\u0142y i, \u015bpiewaj\u0105c maryjne pie\u015bni, zosta\u0142y wywiezione na miejsce egzekucji, w skupieniu i \u015bwiadomym przygotowaniu na \u015bmier\u0107. Na ko\u0144cu szeregu sta\u0142a ich opiekunka, Felicite, kt\u00f3rej brat genera\u0142 organizowa\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 osobistej ewakuacji. Odm\u00f3wi\u0142a, bo przyj\u0119\u0142a dziewczyny pod sw\u00f3j dach i nie chcia\u0142a ich opu\u015bci\u0107 w czasie pr\u00f3by. Gdy wspominam te miejsca i tych naszych znajomych, to mimo \u017ce by\u0142em tam wiele razy, ciarki wracaj\u0105 mi, gdy tylko o nich pomy\u015bl\u0119…<\/p>\n

Nie musia\u0142em szuka\u0107, te historie same do mnie przychodzi\u0142y. Pos\u0142uguj\u0105c w domu rekolekcyjnym w Butare, przez wiele lat wys\u0142uchiwa\u0142em nie tyle p\u0142aczu cierpienia, ile bardziej \u015bwiadectw dojrza\u0142o\u015bci wiary i mi\u0142o\u015bci. Przyjecha\u0142em 10 lat po ludob\u00f3jstwie, wi\u0119c pierwsze \u0142zy by\u0142y ju\u017c wylane. Starsi bracia \u015bwiadcz\u0105, jak ludzie im si\u0119 dos\u0142ownie na szkaplerz w habicie wyp\u0142akiwali. Jednak po pierwszej dekadzie, by\u0142 ju\u017c czas na integracj\u0119 tych bolesnych do\u015bwiadcze\u0144. Coraz wi\u0119cej os\u00f3b po wysuszeniu \u0142ez, zacz\u0119\u0142o przypomina\u0107 sobie coraz odwa\u017cniej te \u015bwiadectwa, o kt\u00f3rych s\u0142ucha\u0142em z zapartym tchem. Zacz\u0119\u0142y one zmienia\u0107 moj\u0105 perspektyw\u0119 patrzenia na ten Ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/p>\n

<\/picture><\/div>\n
Wiara staje si\u0119 drog\u0105 pomagaj\u0105c\u0105 wyj\u015b\u0107 z traumy?<\/b><\/p>\n
Mo\u017ce tak by\u0107, cho\u0107 nie wszyscy wychodz\u0105. To d\u0142ugi i bolesny proces. W\u015br\u00f3d najbli\u017cszych znajomych a nawet wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w znam wiele takich os\u00f3b, kt\u00f3re wysz\u0142y z ciemno\u015bci i kwitn\u0105. My\u015bl\u0119 tu o Eugeni, kt\u00f3rej ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 zamordowa\u0142 zaprzyja\u017aniony kolega z czas\u00f3w szko\u0142y podstawowej. Motyk\u0105, kt\u00f3r\u0105 uprawia\u0142 pole u jej mamy, przyszed\u0142 i zabi\u0142 ca\u0142\u0105 rodzin\u0119. Ona, jako uchod\u017aca z wcze\u015bniejszych prze\u015bladowa\u0144 w latach 70-tych, u\u0142o\u017cy\u0142a sobie \u017cycie w Niemczech, o \u015bmierci najbli\u017cszych dowiedzia\u0142a si\u0119 po jakim\u015b czasie, gdy przywieziono jej do Niemiec ceg\u0142\u0119 ze spalonego domu rodzinnego. Wpad\u0142a w g\u0142\u0119bok\u0105 depresj\u0119. Jednak po latach terapii postanowi\u0142a przyjecha\u0107 do Rwandy, pierwszy raz od jej ucieczki. Odnalaz\u0142a swojego by\u0142ego koleg\u0119 z klasy, zadaj\u0105c mu pytanie: \u201eDlaczego zabi\u0142e\u015b nasz\u0105 mam\u0119?\u201d. On, bez \u017cadnej skruchy czy refleksji, zrzuci\u0142 odpowiedzialno\u015b\u0107 na prawo wojenne. Po kilku latach wr\u00f3ci\u0142a z tym samym pytaniem i ceg\u0142\u0105 z domu mamy w walizce: \u201eDlaczego zabi\u0142e\u015b nasz\u0105 mam\u0119?\u201d. Reakcja ta sama \u2013 kazali to zabi\u0142em. Eugeni, dotkni\u0119ta \u015bwiat\u0142em Ducha \u015awi\u0119tego zrozumia\u0142a, \u017ce niesprawiedliwym by\u0142oby wymaga\u0107 od niego skruchy, bo jest do niej niezdolny. I nie czekaj\u0105c na jego dojrzewanie, przebaczy\u0142a mu awansem. Ma\u0142o tego, postanowi\u0142a w Rwandzie pozosta\u0107, a w wi\u0119zieniu wybudowa\u0142a pewnego rodzaju sierociniec dla dzieci, kt\u00f3re si\u0119 rodz\u0105 za kratami. Ta ceg\u0142a z domu mamy prowokowa\u0142a j\u0105, by co\u015b zbudowa\u0107. By ze zgliszczy powsta\u0142o znowu \u017cycie. Tak, \u017cycie jest silniejsze od \u015bmierci. Dzi\u015b jest ona \u015bwieck\u0105 karmelitank\u0105 ciesz\u0105c\u0105 si\u0119 pe\u0142ni\u0105 \u017cycia w pos\u0142ugiwaniu najs\u0142abszym.<\/p>\n
Historie, kt\u00f3re opowiadasz, pokazuj\u0105, \u017ce ka\u017cdy ma swoj\u0105 drog\u0119\u2026<\/b><\/p>\n
My\u015bl\u0119 o naszej bliskiej wsp\u00f3\u0142pracownicy, Venerandzie. Po uratowaniu dw\u00f3jki dzieci podczas wojny, sama wpad\u0142a w depresj\u0119 i uciek\u0142a do lasu uwa\u017caj\u0105c, \u017ce zwierz\u0119ta s\u0105 lepsze od ludzi. Bo jako nastoletnia dziewczynka nie mog\u0142a sobie poradzi\u0107 ze stresem chronienia kilkuletnich dzieci, ukrywaj\u0105c si\u0119 przez miesi\u0105ce ludob\u00f3jstwa, wyjadaj\u0105c resztki jedzenia po spalonych domostwach. Gdy wojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a i odda\u0142a dzieci do odnalezionych rodzin, sama zapad\u0142a si\u0119 w otch\u0142a\u0144 l\u0119k\u00f3w. Dzi\u0119ki umiej\u0119tnym podchodom jednej z si\u00f3str, uda\u0142o si\u0119 j\u0105 zaprowadzi\u0107 na oddzia\u0142 psychiatryczny, gdzie znalaz\u0142a profesjonaln\u0105 pomoc. Wzmocniona lekami wysz\u0142a, wpierw znalaz\u0142a schronienie u karmelitanek, p\u00f3\u017aniej u zaprzyja\u017anionej z nimi szwajcarskiej wolontariuszki. Zamieszka\u0142y razem. Jednak smutek dalej mieszka\u0142 w sercu poranionej Venerandy. Pewnego wieczoru Szwajcarka, my\u015bl\u0105c o zaproponowaniu jej wyjazdu do Europy, zapyta\u0142a: \u201eCo mog\u0119 zrobi\u0107, by\u015b by\u0142a szcz\u0119\u015bliwa?\u201d, a ta po chwili zastanowienia powiedzia\u0142a: \u201epom\u00f3\u017c mi kocha\u0107 najs\u0142abszych\u201d. I tak zacz\u0119\u0142a si\u0119 jej misja w\u015br\u00f3d os\u00f3b psychicznie poranionych po wojnie. Chodzi\u0142a po wioskach, wyszukuj\u0105c ukrytych przez rodziny ze wstydu, w szopach mi\u0119dzy krowami czy kozami, os\u00f3b psychicznie chorych. Dzi\u015b, ju\u017c jako dojrza\u0142a kobieta, dalej chodzi z plecakiem lekarstw po wioskach, organizuje grupy wsparcia. Wraz z ekip\u0105 szpitala w Ndera, gdzie sama si\u0119 leczy\u0142a, organizuje na poziomie ca\u0142ego kraju sesje i szkolenia z podej\u015bcia do os\u00f3b psychicznie chorych. Zawsze powtarza nam we wsp\u00f3lnym projekcie ITARA, \u017ce najlepsz\u0105 terapi\u0105 jest mi\u0142o\u015b\u0107. Pom\u00f3c osobom zranionym m\u00f3c kocha\u0107.<\/p>\n
Rozliczanie z ludob\u00f3jstwem to te\u017c nies\u0142usznie oskar\u017ceni\u2026<\/b><\/p>\n
My\u015bl\u0119 o znajomym kap\u0142anie Dennisie, kt\u00f3ry prawie ca\u0142y ten czas 30 lat po wojnie sp\u0119dzi\u0142 w wi\u0119zieniu nies\u0142usznie oskar\u017cony. Gdy z okazji \u015bwi\u0105t nosi\u0142em mu kie\u0142bas\u0119 z Polski u\u015bmiecha\u0142 si\u0119 jak dziecko, ju\u017c bez z\u0119b\u00f3w, w kr\u00f3tkich wi\u0119ziennych spodenkach. To on mi powiedzia\u0142 s\u0142owa, kt\u00f3re pomagaj\u0105 mi w r\u00f3\u017cnych trudniejszych momentach kap\u0142a\u0144stwa. Wyzna\u0142 mi, \u017ce jako ksi\u0105dz zawsze s\u0142ucha\u0142 biskupa i gdzie go posy\u0142a\u0142, tam szed\u0142. A na ostatni\u0105 misj\u0119, pos\u0142ali go jego nieprzyjaciele. Zna\u0142 osoby, kt\u00f3re sfabrykowa\u0142y te oskar\u017cenia. Po skrupulatnym zapakowaniu kie\u0142basy do kieszeni szepn\u0105\u0142 mi do ucha: \u201eWiesz, Maciek, i jestem im za to wdzi\u0119czny, bo sam z siebie bym si\u0119 nie odwa\u017cy\u0142 tutaj przyj\u015b\u0107, by by\u0107 z tymi wi\u0119\u017aniami\u201d. Punktualnie o godz. 7.00, czyli w godzinie Mszy w katedrze, \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z ca\u0142\u0105 diecezj\u0105, wieczorem dyskretnie b\u0142ogos\u0142awi\u0142 wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017ani\u00f3w, a w ci\u0105gu dnia na kuckach, bo przecie\u017c bez krzes\u0142a, t\u0142umaczy\u0142 z hiszpa\u0144skiego na kinyarwanda dzie\u0142a jednego z karmelita\u0144skich \u015bwi\u0119tych. Bez grymasu czy \u017calu, nie walcz\u0105c ju\u017c o swoje uniewinnienie, trwa\u0142 na misji powierzonej mu nie przez biskupa, ale przez fa\u0142szywych \u015bwiadk\u00f3w w sfingowanym procesie. Gdy pojawi\u0142 si\u0119 u mnie na jubileuszu 25-lecia \u015blub\u00f3w, by\u0142 to dla mnie najpi\u0119kniejszy prezent i niezwyk\u0142a niespodzianka. Ot\u00f3\u017c, po peregrynacji relikwii \u015bw. Tereski w Rwandzie, zosta\u0142 uwolniony… Nic doda\u0107, nic uj\u0105\u0107. <\/picture>\n
\n
Na ile kre\u015bl\u0105c \u015bcie\u017cki pojednania, biskupi wskazuj\u0105 potrzeb\u0119 pomocy, zar\u00f3wno sprawcom, jak i ofiarom. By sprawcy uznali sw\u0105 win\u0119 i poprosili o przebaczenia, a ofiary \u2013 by przebaczenia im udzieli\u0142y…<\/b><\/div>\n<\/div>\n
Tak, Ko\u015bci\u00f3\u0142, a wi\u0119c przede wszystkim biskupi, od dziesi\u0119cioleci formuj\u0105 sumienia wiernych, ale to praca u podstaw, by nie rzec, \u017ce czasami syzyfowa. S\u0142uchaj\u0105c r\u00f3\u017cnych historii na ten temat, postanowi\u0142em przeczyta\u0107 wszystkie listy biskup\u00f3w do wiernych. Zapewniam, \u017ce jest tego do\u015b\u0107 du\u017co. I wida\u0107, jak w kolejnych epokach nasilaj\u0105cego si\u0119 konfliktu spo\u0142ecznego, biskupi precyzyjnie czytali rzeczywisto\u015b\u0107, proponuj\u0105c chrze\u015bcija\u0144skie rozwi\u0105zania \u2013 pocz\u0105wszy od rozwi\u0105za\u0144 szczeg\u00f3\u0142owych, jak: wezwania do multipartyzmu, w czasie autorytarnych rz\u0105d\u00f3w poprzednich re\u017cim\u00f3w, jednoznaczny zakaz dany duchownym do bezpo\u015bredniego anga\u017cowania si\u0119 w dzia\u0142ania partii politycznych, konkretne wytyczne wobec problemu uchod\u017ac\u00f3w wewn\u0119trznych chroni\u0105cych si\u0119 w obozach; poprzez rozwi\u0105zania typowo ewangeliczne jak apel do mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego. Wskazywali jednoznacznie na problem podzia\u0142\u00f3w etnicznych, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce ka\u017cda dyskryminacja na tym tle jest po prostu niechrze\u015bcija\u0144ska. Tak wi\u0119c przekaz list\u00f3w jest jednoznaczny i czytelny, tylko, jak zwykle, problem z percepcj\u0105… Ale przecie\u017c to, \u017ce nie dorastamy do Ewangelii, to nie znaczy, \u017ce nie mamy jej g\u0142osi\u0107. Bo nie mamy g\u0142osi\u0107 wersji okrojonej do w\u0142asnych osobistych mo\u017cliwo\u015bci, ale mamy j\u0105 g\u0142osi\u0107 w ca\u0142o\u015bci, nawet je\u015bli do niej nie dorastamy i mo\u017cemy by\u0107 oskar\u017ceni o hipokryzj\u0119.<\/p>\n
W grudniu 1994 roku, w li\u015bcie Kochaj bli\u017aniego swego<\/i>, wskazuj\u0105c na przyczyny tragedii w kraju, biskupi wskazali na dwie g\u0142\u00f3wne \u2013 egoizm i segregacj\u0119 etniczn\u0105. Powtarzali, \u017ce prawdziw\u0105 jedno\u015b\u0107 mo\u017cna zbudowa\u0107 tylko na potr\u00f3jnym filarze \u2013 prawdy, sprawiedliwo\u015bci i mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego. Tu\u017c przed wybuchem ludob\u00f3jstwa w trwaj\u0105cej ju\u017c od kilku lat wojnie, w li\u015bcie Droga pokoju<\/i>, b\u0142agali wr\u0119cz wiernych, by ci zapragn\u0119li pokoju i modlili si\u0119 o pok\u00f3j, jednocze\u015bnie zach\u0119cali wiernych, by byli gotowi ofiarowa\u0107 si\u0119 za pok\u00f3j. Jednak wielu nie pos\u0142ucha\u0142o…<\/p>\n
W listach ju\u017c po wojnie, biskupi, m\u00f3wi\u0105c o dramacie grzechu przeciwko drugiemu cz\u0142owiekowi, wzywaj\u0105c do skruchy tych, kt\u00f3rzy si\u0119 dopu\u015bcili zbrodni, jednocze\u015bnie dostrzegli wiele heroicznych czyn\u00f3w w\u015br\u00f3d wiernych i zacz\u0119li rozr\u00f3\u017cnia\u0107 r\u00f3\u017cne kategorie tych radykalnych postaw. Byli tam wymienieni: wierni, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105c zabijani, przebaczyli swoim oprawcom; wierni, kt\u00f3rzy odm\u00f3wili aktywnego zaanga\u017cowania w boj\u00f3wkach; wierni, kt\u00f3rzy ryzykuj\u0105c w\u0142asne \u017cycie, ukrywali s\u0105siad\u00f3w; wierni, kt\u00f3rzy zostali zabici, poniewa\u017c pr\u00f3bowali ratowa\u0107 s\u0105siad\u00f3w. Daj\u0105c te kryteria, biskupi pomagali tym, kt\u00f3rzy prze\u017cyli, jak rozumie\u0107 te heroiczne postawy ich bliskich. 10 lat po ludob\u00f3jstwie nie tylko przypomnieli o radykalizmie tych, kt\u00f3rzy poszli za Ewangeli\u0105 do ko\u0144ca, ale te\u017c postawili ich jako wzorce do na\u015bladowania w odbudowywaniu tkanki spo\u0142ecznej i odbudowywaniu wsp\u00f3lnoty wierz\u0105cych.<\/p>\n
Do rocznicy 25-lecia biskupi przygotowywali ca\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142 przez trzyletnie inicjatywy. Pami\u0119tam: 2016 rok by\u0142 dedykowany Bo\u017cemu mi\u0142osierdziu i jego roli w budowaniu jedno\u015bci; 2017 by\u0142 rokiem kap\u0142a\u0144stwa w 100-lecie \u015bwi\u0119ce\u0144 pierwszych lokalnych kap\u0142an\u00f3w; 2018 by\u0142 rokiem pog\u0142\u0119biania jedno\u015bci poprzez r\u00f3\u017cne inicjatywy budowania mi\u0142o\u015bci. Tu wpisa\u0142a si\u0119 nasza karmelita\u0144ska inicjatywa peregrynacji relikwii \u015bw. Teresy po wszystkich diecezjach. Jej g\u0142\u00f3wnym przekazem by\u0142o has\u0142o Teresy: \u201eKocha\u0107 to ofiarowa\u0107 wszystko i siebie samego\u201d.<\/i> Na koniec tych lat przygotowa\u0144, biskupi wydali wa\u017cny list pasterski, w kt\u00f3rym razem z wiernymi jeszcze raz spojrzeli na t\u0119 trudn\u0105 histori\u0119.<\/p>\n
Uderzaj\u0105ce s\u0105 te stwierdzenia, gdzie biskupi wyznaj\u0105: \u201eTo, co si\u0119 nam, ochrzczonym, kt\u00f3rzy razem prze\u017cywaj\u0105 Eucharysti\u0119, przydarzy\u0142o, nie powinno si\u0119 sta\u0107. Niekt\u00f3rzy z nas wpadli w zasadzk\u0119 etnizmu, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do ludob\u00f3jstwa\u2026 Po zdaniu sobie sprawy z ci\u0119\u017caru ran, kt\u00f3re zadali\u015bmy niewinnym braciom, postanawiamy wr\u00f3ci\u0107 do podstawy Ewangelii, kt\u00f3r\u0105 jest mi\u0142o\u015b\u0107 Boga i bli\u017aniego. Po\u015bwi\u0119cili\u015bmy wiele czasu, by za to \u017ca\u0142owa\u0107 i prosi\u0107 o przebaczenie. W imieniu tych, kt\u00f3rzy dopu\u015bcili si\u0119 ludob\u00f3jstwa, dalej prosimy o przebaczenie polecaj\u0105c si\u0119 Bo\u017cemu Mi\u0142osierdziu. Tak wi\u0119c, ze wzgl\u0119du na pami\u0119\u0107 o ofiarach, musimy prosi\u0107 o przebaczenie i zarazem przebacza\u0107, bo takie jest nasze chrze\u015bcija\u0144skie zobowi\u0105zanie\u201d.<\/p>\n
Tak, trosk\u0105 pasterzy s\u0105 obj\u0119te ofiary i ci kt\u00f3rzy przez to cierpi\u0105, ale Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie mo\u017ce zapomnie\u0107 o tych, kt\u00f3rzy ten grzech pope\u0142nili, bo oni te\u017c s\u0105 ofiarami swej w\u0142asnej nienawi\u015bci i grzechu maj\u0105cego zawsze wymiar samozniszczenia. Po 30 latach zaczynaj\u0105 wychodzi\u0107 z wi\u0119zie\u0144 ci, kt\u00f3rzy pope\u0142nili najci\u0119\u017csze przewiny. To nowe wyzwanie, by pom\u00f3c lokalnym spo\u0142eczno\u015bciom zintegrowa\u0107 si\u0119 w tej sytuacji, by potrafi\u0107 razem si\u0119 modli\u0107. Bo Ko\u015bci\u00f3\u0142 chce odzyskiwa\u0107 wszystkich dla Boga i wsp\u00f3lnoty. Samo ludob\u00f3jstwo zacz\u0119\u0142o si\u0119 w pierwszym tygodniu wielkanocnym, tak wi\u0119c i obchody rocznicowe cz\u0119sto przypadaj\u0105 na ten w\u0142a\u015bnie okres. I to w\u0142a\u015bnie zmartwychwstanie daje nam odpowiedni\u0105 perspektyw\u0119, by odczytywa\u0107 ca\u0142e to misterium grzechu cz\u0142owieka. Na ko\u0144cu jest \u015bwiat\u0142o i ufam, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 nas ku niemu prowadzi. R\u00f3wnie\u017c w Rwandzie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mija 30 lat od ludob\u00f3jstwa w Rwandzie, gdzie zabito milion Tutsi. Przez ca\u0142y kwiecie\u0144 w ca\u0142ym kraju trwaj\u0105 uroczysto\u015bci upami\u0119tniaj\u0105ce t\u0119 tragedi\u0119. W\u0142\u0105cza si\u0119 w nie Ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry od pocz\u0105tku odgrywa wielk\u0105 rol\u0119 w procesie leczenia ran i budowania pojednania. Trwa te\u017c zbieranie \u015bwiadectw o ludziach, kt\u00f3rzy w tym mrocznym czasie dali \u015bwiadectwo heroicznej mi\u0142o\u015bci, […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faustyna.lodz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29404"}],"collection":[{"href":"https:\/\/faustyna.lodz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faustyna.lodz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faustyna.lodz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faustyna.lodz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29404"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/faustyna.lodz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29404\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30452,"href":"https:\/\/faustyna.lodz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29404\/revisions\/30452"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faustyna.lodz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29404"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faustyna.lodz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29404"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faustyna.lodz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29404"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}